المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
3
مروج الذهب ( فارسى )
« المقالات فى اصول الديانات » و كتاب « سر الحياة » و كتاب « نظم الادله فى اصول المله » كه مشتمل بر اصول فتوى و قوانين احكام است از قبيل يقينى بودن قياس و اجتهاد در احكام و اهميت رأى و استحسان و معرفت ناسخ از منسوخ و كيفيت و حقيقت اجماع و شناخت خاص و عام و اوامر و نواهى و حظر و اباحه و خبرهاى مستفيض و واحد كه آمده و كردار پيغمبر صلى الله عليه و سلم و توابع اين مطالب از قواعد فتوى و بحث در مطالب مخالفان و مسائل مورد نزاع و نكات مورد اتفاق . و هم كتاب « الاستبصار » در امامت و شرح گفتار كسانى كه در اين زمينه طرفدار نص يا انتخاب بودهاند و دلايل هر گروه از آنها و كتاب « الصفوه فى الامامه » و مطالب آن و ديگر كتابها در اقسام علم ظاهر و باطن و جلى و خفى و متروك و معمول و تذكار در بارهء آن چيزها كه منتظران انتظار مىبرند و محدثان مراقب وقوع آن هستند و نورى كه گفتهاند در جهان ميدرخشد و در باير و معموره بسط مييابد و چيزها كه از پى وقوع ملاحم هست كه اخبار و مقدمات آن آشكار و روشن است و ديگر كتابها در زمينهء سياست چون سياست مدن و اقسام شهرها و نمونهء طبيعى شهر و تقسيم طبقات مردم و توضيح عناصر و كيفيت تركيب جهانها و اجسام سماوى و چيزهاى محسوس و نا محسوس از كثيف و لطيف و آنچه اهل ديانت در اين باب گفتهاند . و چيزى كه مرا بتأليف اين كتاب در تاريخ و اخبار جهان و حوادث سلف از سرگذشت پيغمبران و شاهان و موطن اقوام وادار كرد پيروى از رفتارى بود كه عالمان كردهاند و حكيمان داشتهاند تا از جهان يادگارى پسنديده و دانشى منظم و كهن بجا ماند كه مؤلفان كتابها در اين زمينه موفق يا مقصر ، مفصل يا مختصر نويس بودهاند . و ديدهايم كه حوادث بمرور زمان فزون مىشود و با زمانه وقوع مييابد و تواند بود كه حوادث جالب از هوشمند نهان ماند كه هر كس بقسمتى از آن توجه دارد و هر اقليمى را شگفتيهاست كه فقط مردم آن دانند و آنكه در